از صدور گواهی کشف ۱۴ تنی طلا در منطقه «ساری گونی» کردستان بیش از سه سال می گذرد. این شرکت که هنوز نتوانسته از وزارت صنایع و معادن پروانه بهره برداری دریافت کند، تصمیم گرفته سهام خود را در ایران واگذار کرده تا از این راه بتواند سرمایه گذاری های صورت گرفته را به نوعی بازگرداند.حضور شرکت انگلیسی ریوتینتو از همان ابتدا در ایران بحث برانگیز بود. ریوتینتو در سال ۱۳۷۸ پس از آنکه وزارت صنایع و معادن از ادغام دو وزارت معادن و فلزات و صنایع شکل گرفت، رسماً برای اکتشافات مس و طلا پا به ایران گذاشت. این شرکت بنا به دلایلی که هنوز گفته نشده نتوانست در معادن مس ایران فعالیت کند. بنابراین وقتی متوجه شد سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران در کردستان نشانه هایی از ذخایر طلا را یافته به این منطقه رفت تا در فضای آرام این استان که گفته می شود به لحاظ انجام پروژه های صنعتی یکی از امن ترین مناطق ایران است، فعالیت کند.

آمارها نشان می‌دهد روند واردات فولاد طی ۶ سال گذشته به دلیل تقاضای بالای داخلی روند صعودی داشته است.
به طوری كه از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۶ در مجموع ۵۱میلیون و ۱۹۹هزار و ۱۹۳ تن انواع فولاد شامل چدن، آهن اسفنجی، قراضه، شمش، تیرآهن و میلگرد از طریق بنادر كشور وارد شده است.
شمش، ورق گرم، میلگرد و تیرآهن بیشترین حجم واردات را طی سال‌های اخیر به خود اختصاص داده است.
میزان واردات فولاد در سال ۱۳۸۶ ۵میلیون و ۸۸هزار و ۳۷۱ تن بوده است كه از این مقدار یك هزار و ۶۲۶ تن چدن، ۱۵۴هزار و ۹۱۰ تن آهن اسفنجی، ۴۷هزار و ۱۱۷ تن قراضه، ۴میلیون و ۱۸۹هزار و ۵۱۳ تن شمش، یك میلیون و ۳۵۲هزار و ۲۳۵ تن تیرآهن، یك میلیون و ۷۸۷هزار و ۹۶۱ تن میلگرد و ۳میلیون و ۴۶هزار و ۳۷۰ تن ورق فولادی بوده است.

از سال های كودكی ام به واسطه شغل پدر و دایی هایم با معدن سنگ آهن بافق كه بخشی از خوراك ذوب آهن اصفهان را تأمین می كند، آشنا شدم. بخشی از خاطراتم از فولاد، به سرفه های خونین پدربزرگم پس از انفجار معدن مربوط می شود. اما همه خاطرات فولادی ام به این تلخی نیست، سنگ آهن خاطره بازی «یه قل دوقل» من و دوستانم را یادآوری می كند. آن روزها فولاد خاطراتم را توسعه می داد و كشورم را صنعتی می كرد. بسیاری از جوانان فامیل به واسطه شرایطی كه ذوب آهن ایجاد كرده بود، توانستند بورس تحصیلی بگیرند و برخی از آنها هم جزو مدیران ارشد فولاد كشور محسوب می شوند. من از فولاد و تأثیر ات شگرف این صنعت در توسعه و صنعتی شدن كشور اشباعم اما برای كسانی می نویسم كه به بهانه بهره وری پائین این واحد صنعتی و یكه تاز بودن ذوب آهن بدون رقیب، بیشتر قصد تخطئه و یك سونگری دارند. اگرچه تمام نقایص و كم كاری ذوب آهن را می توان در بحثی كارشناسی و به طور جداگانه بررسی كرد اما متن پیش روی شما گزارش سفری یك روزه به مادر فولادسازی كشور؛ ذوب آهن اصفهان است. چهل سال قبل كه عبدالحمید شیبانی اولین مدیرعامل ذوب آهن همراه با كارگران این واحد صنعتی آغاز تولید را جشن می گرفت، شاید گمان نمی كرد كه فقط احداث سومین كوره ذوب، در این مجموعه بزرگ صنعتی بیشتر از ۲۵ سال به طول انجامد. او هنوز در آن سوی آب ها برای ذوب آهن پیشرفت را آرزو می كند.

شركت آرسلورمیتال بزرگترین شركت فولادسازی جهان در سال گذشته شناخته شد.
اگرچه از نظر تولید دارای یك افت نامحسوس بود، اما این شركت چندملیتی همواره به‌عنوان اولین شركتی كه قدم به بازی ادغام گذاشته در جدول برترین تولیدكنندگان فولاد جهان مطرح است كه میزان تولید آن تقریبا در حدود ۵/۳ برابر نزدیكترین رقیبش یعنی نیپون استیل بوده است.
در سال ۲۰۰۷ در حدود ۶۳ شركت چینی در جدول برترین تولیدكنندگان فولاد دنیا (میزان تولید بیش از ۲‌میلیون تن در سال) قرار داشتند كه این تعداد در سال ۲۰۰۶ برابر ۵۵ و در سال ۲۰۰۵ برابر با ۴۷ شركت بوده است.
همچنین در این سال اشاره‌ای به نقش كشور هند در این رده‌بندی شده كه انتظار می‌رود به‌عنوان دومین ابرقدرت صنعت فولاد آینده جهان معرفی شود كه این امر دور از دسترس نیست. تمامی فولادسازان خصوصی كشور هند رشد قابل‌توجهی در این جدول داشته‌اند.

فلزات مقاوم و كاربيد تنگستن
عمده‌ترين و بيشترين مصرف تنگستن دنيا در توليد فلزات مقاوم و كاربيد تنگستن (W2C, WC) است كه به عنوان فلزي سخت شناخته شده است. اين محصول بيش از 50 درصد از مصرف تنگستن را به خود اختصاص مي‌دهد و از اين رو مهمترين فاكتور و عامل تأثيرگذار بر ميزان تقاضاي تنگستن است.
كاربرد تنگستن به صورت كاربيد در در ساخت وسايل برش و پوشش مواد مقاوم در برابر سائيدگي و به ويژه در وسايلي كه در دماهاي بالا كار مي كنند، پوشش سطح استوانه و غلطك ها در صنايع مختلف كه 65% محصولات تنگستن را شامل مي‌شود. تنگستن كاربيد اكثراً در صنايع معدني و نفت براي نوک مته‌هاي حفاري، كندن زمين يا ماشين‌هاي خردكننده سنگ به كار مي‌رود. بيشترين استفاده تنگستن كاربيد به صورت مخلوطي از پودر كبالت است كه 3 تا 25 درصد وزني آن را تشكيل مي‌دهد و هرچه مقدار تنگستن آن بالا باشد، ميزان مقاومت و سختي آن بالاتر مي‌رود. در ابزارهاي برنده و تيز از مخلوط تنگستن كاربيد و تانتاليم و تيتانيوم استفاده مي‌شود. بعلاوه با اضافه كردن اين فلزات، عمر ابزار افزايش مي‌يابد.
كاربيدهاي سيماني شده (كه فلزات بسيارسخت و مقاوم هستند)، فلزاتي با مقاومت ضعيف هستند كه در استخراج فلز،صنايع نفت(مته هاي حفاري)وصنعت ساختمان استفاده مي‌شود. كاربيدها، نيتريدها يا كربونيتريدهاي تيتانيوم، نيوبيوم، تانتاليوم و هافنيوم نيز ممكن است بعنوان تركيبات بلور ساز استفاده شوند.
خصوصيات ويژه فلزات مقاوم، سختي و مقاومت بالاي آنها بخصوص در دماهاي بالا به همراه چكش خواري خوب آنهاست.اين خصوصيات با تركيب فازهاي كاربيدي سخت و شكننده با تركيب دهنده هاي چكش خوار و تغيير شكل پذيري حاصل مي شود. با تغيير نسبت كاربيد به تركيب دهنده و با انتخاب تركيب مناسب كاربيد، خواص فلز مقاوم در محدوده گسترده اي تغيير مي يابد. پرامتر بعدي كنترل كننده خواص عبارت است از ريز ساختمان(microstructure)،بعبارت ديگر اندازه دانه هاي فاز كاربيدي كه خود توسط اندازه ذرات پودر استفاده شده، آسياب پودر و شرايط سينترينگ كنترل مي شود.

توليد فولاد ضدزنگ با افزايش 21 درصدي از 9/13 ميليون تن درسال 1994 به 98/16 ميليون تن درسال 1998 رسيد كه مؤيد رشد 5 درصد درسال بوده است. ژاپن با اختصاص 20 درصد از كل توليد دنيا همچنان عمده‌ترين بازار اين محصول را به خود اختصاص داده است. شش توليدكننده عمده ديگر كه هركدام توليدي بالغ 1 ميليون تن در سال دارند شامل آمريكا (12 درصد)، آلمان (8 درصد)، كره جنوبي (7 درصد)، ايتاليا (7 درصد)، فرانسه (6 درصد) و اسپانيا (6 درصد) مي‌باشد. در نيمه دوم دهه 1990 كشورهاي آسيايي (به استثناي ژاپن) داراي بيشترين رشد توليد فولاد ضدزنگ بوده‌اند. مجموع توليد كشورهاي چين، هند، كره‌جنوبي و تايوان با نرخي معادل 15 درصد درسال از 97/1 ميليون تن درسال 1994 به 41/3 ميليون تن درسال 1998 افزايش يافته است. صنعت فولاد ضدزنگ در كشورهاي اقتصادي به شدت تحت تأثير بحران اقتصادي اوايل دهه 1980 قرار گرفت. مجموع توليد كشورهاي ژاپن و آمريكا از سال 1979 تا 1982 حدود 20 درصد كاهش يافت. وجود بحران سبب ايجاد تغييراتي در صنعت توليد فولاد ضدزنگ شد كه به سمت حالتي اقتصادي حركت كنند. اين روند بوجود آمده در اوايل دهه 1990 نيز با پيوستن و يكپارچه شدن چندين شركت توليدي فولاد ضدزنگ ادامه پيدا كرد. به عنوان مثال درسال 1992 شركت Avesta Sheffield با پيوستن British Steel انگليس و Avesta سوئد تشكيل شد. بحران اوايل دهه 1990 به توليد فولاد ضدزنگ مانند بحران دهه 1980 ضربه وارد نكرد. هزينه واقعي توليد فولاد ضدزنگ درنتيجه نوآوري‌هاي فني و تكنيكي كاهش يافته است. عمده پيشرفت‌هاي فني شامل فرآيندهاي AOD و VOD است كه درعين كارايي بالا براي انواع مدار اوليه مختلف به كار مي‌رود.
تعداد پروژه‌هاي فولاد ضدزنگ كه در اواخر دهه 1990 طراحي و راه‌اندازي شد بسيار كمتر از تعداد آنها در اواسط اين دهه بوده است و ميزان افزايش توليد نيز در كشورهاي درحال توسعه بيشتر بوده است.
فولاد ضدزنگ به دليل خصوصياتش داراي دامنه كاربرد وسيعي است كه به برخي از آنها در زير اشاره مي‌شود:
الف ـ مقاومت
مقاومت خوردگي عالي در شرايط مختلف آب و هوايي، همچنين در درجات خيلي عالي در برابر اسيدها، بازها و محيط‌هاي حاوي كلرين مقاومت خوردگي خوبي دارد.
ب ـ بهداشت:
فولاد ضدزنگ به آساني تميز مي‌شود، كه سبب كاربرد آن در بيمارستانها و آشپزخانه‌ها شده است.
ج ـ كيفيت و زيبايي:
بدليل شفافيت و آساني نگهداري سطح، همچنين ظاهر جديد و زيبايي جهت كاربردهاي معماري مناسب است.
د ـ طول عمر دراز و تعميرات كم:
در كشورهاي پرهزينه، فولاد ضدزنگ به مقدار زيادي استفاده مي‌شود كه اين امر به دليل دوام بيشتر و نگهداري آسانتر آن نسبت به ساير مواد مشابه است.
مصرف فولاد ضدزنگ در سراسر جهان را مي‌توان در شش بخش صنعتي به صورت زير طبقه‌بندي كرد:
•لوازم خانگي: 5/36 درصد
•صنايع فرآوري: 4/19 درصد
•حمل و نقل: 9/14 درصد
•لوله‌هاي يكپارچه: 8/11 درصد
•ساختمان: 6/11 درصد
•ساير موارد: 8/5 درصد
توليد فولاد ضدزنگ در نيمه اول سال 1999 با نرخ 7/2 درصد افزايش يافت و در نيمه دوم سال 1999 اين رقم به 5 درصد رسيد. به اين ترتيب توليد اين محصول درسال 1999 به 6/17 ميليون تن رسيد. برطبق گزارش AME توليد ضدزنگ در جهان غرب با رشد 6/7 درصدي، درسال 2000 به 35/18 ميليون تن رسيده است. ميزان توليد اين محصول درسال 1999 و 2000 در مناطق مختلف در جدول 27 آورده شده است.

بیشتر صاحبان صنایع شناخت درستی از كاربرد مواد معدنی مورد استفاده در صنایع كشور ندارند.
محمدعلی میرمحمدی - مدرس دانشگاه تهران - با بیان مطلب فوق افزود: ارتباط صنعت و معدن به گونه‌ای نیست كه صاحبان صنایع بتوانند نیاز خود را به صاحبان معادن و مراكز تحقیقاتی و دانشگاهی منعكس كرده و مواد مورد نیاز خود را تهیه كنند.
وی افزود: بیشتر صاحبان صنایع اطلاع درستی از مواد معدنی موجود در كشور و كاربرد آن‌ها در صنعت نداشته و به همین دلیل بیشتر مواد اولیه مورد نیاز خود را از خارج وارد می‌كنند. به عنوان مثال در صنعت داروسازی، بیشتر پركننده‌های معدنی داروها از خارج وارد می‌شود، در حالی كه تمام این مواد در داخل وجود دارد.

كشور ما پس از ۴۰ سال فعالیت در زمینه فولاد، تنها ۵/۱۰میلیون تن در سال فولاد خام تولید می‌كند. جالب اینكه تقریبا به همین میزان نیز در سال‌جاری فولاد وارد كشور شده است. آمارهای گمرك نشان می‌دهد ۳/۱۱درصد از كل حجم واردات كشور به این محصول اختصاص داشته است و به عبارتی بعد از بنزین بالاترین حجم واردات مربوط به فولاد و مقاطع آن می‌شود.حال سوال این است كه آیا كشوری كه سنگ‌آهن و انرژی ارزان به حد وفور دارد، باید برابر تولید خود، واردات داشته باشد؟ آیا این زیبنده ایران است؟ آیا نباید پرسید چرا ظرفیت تولید از ۶میلیون تن سال ۶۳ تنها به ۵/۱۰میلیون تن امسال رسیده است؟ كشور ما به راحتی می‌تواند علاوه بر افزایش تولید، ارزان‌ترین فولاد دنیا را روانه بازارهای مصرف كند. امروزه بهای هر تن شمش فولادی به ۸۵۰دلار رسیده است. تا ۶ماه پیش در برزیل قیمت تمام شده این محصول به ۲۲۰دلار می‌رسید، اگر چه ما با این همه توان، می‌توانستیم روی قیمت ۲۰۰دلار فولاد تولید كنیم كه البته چنین نشده است.

قدمه: در اين نوشته به ويـژگی‌هـای کلّی يک مقاله علمی - پژوهشی برای انتشــار در نشرياتـی که مقـالات آنها مـورد داوری قرار می‌گيرند (Refereed Journals) پرداخته شده است. اين نشريات يا مجلّه‌ها پس از دريافت مقاله آن را برای داوری نزد سه يا چند نفر از داوران که به موضوع مورد بحث مقاله آشنايی دارند ارسال می‌دارند. پس از دريافت نظرات و پيشنهادات داوران، در صورتی که مقاله قابلّيت انتشار داشته باشد، نشريه مقاله مورد بحث را منتشر می‌نمايد. چارچوب‌های آورده شده در اين نوشته نيز می‌تواند برای مقاله‌های ارسالی برای همايش‌های علمی که مقالات آنها داوری می‌شوند مورد توجّه قرارگيرد.

اولين تلاش براي تأسيس كارخانه آهن و فولاد در كشور، به قبل از سال 1930 ميلادي برمي­گردد؛ تلاشي كه در آن زمان هرگز نتوانست رنگ و بوي واقعيت به خود بگيرد و اين جنگ جهاني دوم بود كه باعث توقف عمليات ساختماني پروژة ساخت كارخانه آهن و فولاد در ايران شد؛ پروژه­اي كه قرار بود با همكاري شركت‌هاي آلماني در ايران انجام گيرد.