گزارش ها: چین جایگزین انگلیس در معادن طلای ایران

از صدور گواهی کشف ۱۴ تنی طلا در منطقه «ساری گونی» کردستان بیش از سه سال می گذرد. این شرکت که هنوز نتوانسته از وزارت صنایع و معادن پروانه بهره برداری دریافت کند، تصمیم گرفته سهام خود را در ایران واگذار کرده تا از این راه بتواند سرمایه گذاری های صورت گرفته را به نوعی بازگرداند.حضور شرکت انگلیسی ریوتینتو از همان ابتدا در ایران بحث برانگیز بود. ریوتینتو در سال ۱۳۷۸ پس از آنکه وزارت صنایع و معادن از ادغام دو وزارت معادن و فلزات و صنایع شکل گرفت، رسماً برای اکتشافات مس و طلا پا به ایران گذاشت. این شرکت بنا به دلایلی که هنوز گفته نشده نتوانست در معادن مس ایران فعالیت کند. بنابراین وقتی متوجه شد سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران در کردستان نشانه هایی از ذخایر طلا را یافته به این منطقه رفت تا در فضای آرام این استان که گفته می شود به لحاظ انجام پروژه های صنعتی یکی از امن ترین مناطق ایران است، فعالیت کند.

بنابراین در سال ۲۰۰۰ به منظور بررسی طرح های اکتشافی طلا شعبه یی را در تهران تاسیس کرد تا با استخدام ۱۵ نفر از زمین شناسان ایرانی و ۴۰ کارگر، اکتشاف طلا را در ایران آغاز کند. از آنجا که براساس قانون هیچ شرکت خارجی حق ثبت شرکتی با سهام صد درصد را در ایران ندارد، ریوتینتو شرکت زرکوه را به ثبت رساند تا ۷۰ درصد سهام آن را در اختیار خود و مابقی را در اختیار شرکت خدمات اکتشافی کشور قرار دهد. این ترکیب سهام حساسیت برخی از مسوولان را برانگیخت تا جایی که برخی از سایت ها دیدگاه های تندی را در این باره مطرح کردند. به اعتقاد برخی از کارشناسان ریوتینتو برای وارد شدن به معادن ایران بدترین راه را که همان خواست تعداد سهم بالا بود، انتخاب کرد. این شرکت بهتر بود ابتدا به سهم کم قانع می شد تا با اثبات «نیت خیر» خود کم کم معدنکاری را در ایران آغاز کند و حتی بتواند با دولت ایران در بهره برداری از معادن و صنایع معدنی همچون سنگ آهن، مس، فولاد و آلومینیوم وارد مذاکره شود. ناصر عابدیان معاون اکتشاف سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور به «اعتماد» می گوید؛ «نقطه ضعف ریوتینتو همان ترکیب سهام بالای این شرکت است. ریوتینتو نباید بیشتر از ۴۹ درصد سهم از معدن طلای «داشکسن» می گرفت چون این معدن یکی از بزرگ ترین معادن طلای ایران است و جنبه ملی دارد بنابراین از ابتدا نباید این سرمایه ملی در اختیار انگلیسی ها قرار می گرفت. در همین جمهوری آذربایجان یک شرکت انگلیسی اخیراً وارد معادن طلا آن کشور شده اما می بینیم که جمهوری آذربایجان در رویارویی با این شرکت، فقط ۴۹ درصد سهم آن معدن را به انگلیسی ها داده است. اما ریوتینتو بیش از دو برابر سهم طرف ایرانی اش را دارد. حال اگر این سهام با همان نسبت ۴۹ به ۵۱ تقسیم می شد علاوه بر اینکه ریوتینتو می توانست به راحتی در ایران فعالیت کند امروز معدن داشکسن را در تعلیق قرار نمی داد. پس می بینید از روز اول ترکیب سهام حتی خلاف عرف های بین المللی بوده است.»
اما عابدیان از ورود شرکت های چینی و توجه دولت به معدنکاران برای همکاری با چینی ها خبر می دهد. «شرکت های چینی کم توقع تر از انگلیسی ها بوده و بسیار علاقه مندند در زمینه ذخایر طلای ایران به فعالیت بپردازند، به بخش خصوصی توصیه می کنیم با شرکت های چینی قرارداد ببندند و کارهای اکتشافی و بهره برداری از معادن طلا را با مشارکت آنها انجام دهند.» معاون اکتشافات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور البته به این نکته اشاره می کند که ریوتینتو تنها شرکتی است که در طول تاریخ معدنکاری ایران توانسته گواهی کشف از دولت ایران بگیرد اما به غیر از این شرکت هیچ شرکت خارجی دیگری تاکنون موفق به دریافت گواهی کشف معدن از ایران نشده چرا که براساس قانون دارنده گواهی کشف معدن به نوعی مالک ذخیره کشف شده است. حتی چینی ها تاکنون نتوانسته اند چنین گواهی را دریافت کنند زیرا از سهم صد درصدی شرکت های ایرانی- چینی ثبت شده در ایران ۷۰ درصد در اختیار ایرانی ها و مابقی به چینی ها اختصاص یافته است که دقیقاً عکس ریوتینتو است. عابدیان درباره شرکت «پرشین گلد» که دومین شرکت انگلیسی در رابطه با اکتشاف طلا در ایران است، می گوید؛ این شرکت نیز مدتی است که در ایران مشغول فعالیت است اما هنوز نتوانسته ذخایر قابل توجهی را کشف کند. در این میان تنها چینی ها هستند که در دو معدن طلای «شرف آباد آذربایجان» و «گندی دامغان» توانسته اند سهمی را از آن خود کنند. گفته های عابدیان مشخص می کند عزم دولت برای مشارکت با چینی ها در معادن و صنایع معدنی ایران دوچندان شده است چرا که علاوه بر معادن طلا چینی ها اخیراً در صنایع آلومینیوم، فولاد و ماشین آلات معدنی نیز فعالیت خود را آغاز کرده اند.ریوتینتو نیز اعلام کرده قصد دارد سهام خود را در ایران به یک شرکت چینی بفروشد که این اقدام ریوتینتو اعتراض برخی از دولتمردان را به همراه داشته است چرا که آنها معتقدند این شرکت انگلیسی نباید برای ذخایر ملی کشور تصمیم گیری کند. در این کشاکش بین بودن یا نبودن ریوتینتو در ایران آنچه مشخص است اینکه ذخیره طلای کردستان که چشم مردمش برای ایجاد اشتغال به آن دوخته شده زیر چند تن سنگ مدفون مانده تا روز به روز به سبب افزایش هزینه های راه اندازی کارخانه استحصال طلا سرمایه گذاری در این منطقه سخت تر از گذشته شود.

علیرضا بهداد

گزارش : روزنامه اعتماد